Çözümler · Su ve atıksu
Hat koptuğunda veri kaybetmeyen su SCADA'sı
Terfi merkezleri, kuyular ve depolar aynı binada değil, çoğu zaman aynı ilçede bile değil. Bella SCADA'da tarama döngüsü ayrı bir süreçtir ve merkez ulaşılamadığında ölçümler tamponlanır; bağlantı dönünce sıraya girer.
Su idaresinde sistemi düşüren şey mesafedir
Su ve atıksu tesislerinde noktalar coğrafi olarak dağılmıştır: terfi merkezi şehrin bir ucunda, kuyular köy yolunda, arıtma başka bir parselde. Bunları merkeze bağlayan hat çoğu zaman GSM ya da VPN'dir ve bu hat kopar.
Kopma anında iki şey olur. Birincisi o noktanın ölçümü tarihe hiç yazılmaz; ertesi gün trend grafiğinde bir delik durur ve o delik denetimde açıklanmak zorundadır. İkincisi alarm kimseye ulaşmaz — pompa gece durur, sabah fark edilir.
Bella SCADA'da tarama döngüsünü web uygulamasından ayrı bir süreç (ScadaRuntime) yürütür. Merkez veya Redis ulaşılamadığında ölçümler store-and-forward kuyruğunda tutulur (varsayılan kapasite 10.000 kayıt) ve bağlantı döndüğünde sıraya sokulur. Bu mimari aynı zamanda IEC 62443'ün bölge/kanal modeline oturur: saha tarafı ile web yüzeyi ayrı süreçlerdir.
Dürüst olmak gerekirse: kuyruk derinliğini gösteren bir panel ekranı henüz yoktur. Sayaç üretiliyor ama arayüzde karşılığı yok; runtime sağlık ekranı yol haritasındadır. Bugün kuyruk durumu kayıtlardan okunuyor.
Tipik mimari
Saha noktaları merkeze bağlanır; kopma normal kabul edilir, istisna değil.
1 · Saha noktası
Terfi merkezindeki veya kuyu başındaki RTU/PLC: seviye, debi, basınç, pompa çalışma durumu, enerji. Modbus RTU-over-TCP, IEC 60870-5-104 veya DNP3 üzerinden okunur.
2 · Taşıma
GSM router veya kurumsal VPN. Kopma beklenen bir durumdur: tarama döngüsü hata sayacını artırır, kuyruğa yazar ve bağlantıyı yeniden dener; süreç çökmez.
3 · Merkez
Tek sunucuda ScadaRuntime + PostgreSQL historian + Redis canlı yayın. Uzun süreli ölçüm saklama için TimescaleDB sıkıştırma ve saklama politikası kod içinde hazırdır — ancak varsayılan kapalıdır, kurulum sırasında açılır.
4 · Çıktı
Nokta başına operatör ekranı, alarm geçmişi, debi ve pompa çalışma saati trendi, zamanlanmış günlük/haftalık rapor e-postası. Alarm anında e-posta, webhook, Telegram ve HTTP tabanlı SMS sağlayıcısına bildirim gider.
Bu dikeyde kullanılan protokoller
Su idarelerinde bu üç protokol karşımıza çıkıyor. Yön kolonu sürücünün bugün ne yapabildiğini gösterir; saha doğrulaması kolonu ise gerçek cihazla test edilip edilmediğini.
| Protokol | Tipik cihaz | Yön | Saha doğrulaması |
|---|---|---|---|
| Modbus RTU-over-TCP | GSM router arkasındaki seri RTU, seviye ve debi ölçer | Okuma + yazma | Yapılmadı |
| IEC 60870-5-104 | Telekontrol RTU, altyapı sahasında yaygın | Okuma + yazma (tek/çift komut, set-point) | Yapılmadı |
| DNP3 | Su ve enerji altyapısında kullanılan outstation cihazlar | Okuma + yazma (CROB / analog çıkış) | Yapılmadı — gerçek outstation gerekiyor |
| Modbus TCP | Arıtmadaki PLC ve enerji analizörleri | Okuma + yazma | Yapılmadı |
Sürücüler derleme ve simülasyon testleriyle doğrulandı; hiçbiri henüz gerçek bir saha cihazı karşısında test edilmedi. Bunu teklif aşamasında söylüyoruz: pilot kurulumun ilk işi sizin sahanızdaki cihazla bağlantı testidir. Güncel matris protokoller sayfasındadır.
Kutudan çıkan ekranlar
Nokta sayısı arttıkça değişmeyen ekranlar; her terfi merkezi için ayrı ekran açılır.
Nokta ekranı
Terfi merkezi veya kuyu başına bir HMI ekranı: seviye göstergesi, pompa durumu, debi, el/oto konumu. Kumanda yetkisi ekran bazında sınırlanabilir.
Alarm ve nöbet
Aktif alarm listesi, kabul ve rafa kaldırma, alarm geçmişi. Bildirim kanalları e-posta, webhook, Telegram ve SMS'tir. ISA-18.2 sel bastırma devrededir: 10 dakikada 10 alarmı aşınca tekil bildirim kesilir, sel bitince tek özet gönderilir.
Trend
Seviye, debi, basınç ve pompa çalışma saatinin tarihsel grafiği. Kayıt aralığı tag bazında ayarlanır; nadir değişen sinyaller boşuna yer kaplamaz.
Rapor
Alarm geçmişi ve trend raporu, Excel veya PDF, zamanlanmış e-posta ile. Su idaresinin kendi şablonuna göre serbest rapor tasarımı yoktur — bu bir proje kalemidir.
Kamu ihalesi ve yerli yazılım
Su ve atıksu işlerinin büyük kısmı belediye ve su idaresi ihalesidir. Yazılım Türkiye'de geliştiriliyor; yerli malı belgesi başvurusu sürmektedir, belge henüz alınmamıştır. Belge alındığında kamu alımlarında zorunlu %15 fiyat avantajı devreye girer — yabancı rakiplerin yapısal olarak erişemeyeceği bir kalem.
İhale şartnamelerinde sık geçen güvenlik maddeleri için hash zincirli denetim kaydı, izin kataloğu, 2FA ve IEC 62443-4-2 uyum haritası hazırdır; ayrıntı ve açık boşlukların dürüst listesi güvenlik ve uyum sayfasındadır.
Şartnamede "asgari X tag" maddesi varsa: ölçek testi yapıldı ve yayımlandı. 20.000 tag ile kuyruk taşması ve veri kaybı görülmedi; sınır tag sayısı değil tazeleme hızı — 1.000 tag saniyede bir, 20.000 tag yaklaşık 26 saniyede bir tazeleniyor. Eş zamanlı istemci kapasitesi ise ölçülemedi: tek makineden yapılan denemede kendi hız sınırlayıcımıza takıldı. Şartnamede tag sayısı varsa hangi tazeleme hızıyla istendiğini de belirtin.
Önerilen paket
Tesis — sınırsız tag, istemci ve ekran; 11 saha protokolü; historian; ISA-18.2 alarm yönetimi; rapor ve zamanlanmış e-posta; REST API anahtarı. Nokta sayısı arttıkça lisans faturası büyümez. Fiyat bandı fiyatlandırma sayfasındadır.
Merkez sunucunun kesintisiz çalışması sözleşmeye bağlıysa Kritik Tesis paketi hot-standby yedekliliği ekler. Yedeklilik kodu vardır ve varsayılan kapalıdır; gerçek failover ikinci bir fiziksel düğüm gerektirir ve bugüne kadar iki düğümlü senaryo sahada çalıştırılmadı.
Sık sorulanlar
GSM hattı yarım saat koptu; o yarım saatin verisi ne olur?
Kopma merkez ile saha arasındaysa ölçümler store-and-forward kuyruğunda tutulur ve bağlantı döndüğünde sıraya girer; historian'da delik oluşmaz. Kuyruk kapasitesi varsayılan 10.000 kayıttır ve kapasite dolduğunda en eski kayıtlar düşer. Kopma süresi ile tarama periyodunun çarpımı bu kapasiteyi aşıyorsa periyot uzatılır.
Sahada kaç nokta izleyebilirsiniz?
Lisans tarafında sınır yok — Tesis paketinde tag, bağlantı ve istemci sınırsızdır. Performans tarafında ölçüm yaptık ve yayımladık: 20.000 tag ile kuyruk taşması ve veri kaybı görülmedi. Sınır nokta sayısı değil tazeleme hızı — 1.000 tag saniyede bir, 20.000 tag yaklaşık 26 saniyede bir tazeleniyor. Kaç noktayı hangi hızda izlemek istediğinizi söyleyin; gerekirse o senaryoyla ayrıca yük testi koşarız.
Sahaya kumanda gönderebilir miyiz?
Modbus, IEC 60870-5-104 ve DNP3 sürücülerinde yazma uygulanmıştır (tek/çift komut, set-point, CROB). Ancak hiçbiri gerçek bir RTU karşısında doğrulanmadı; kumanda devreye alma sırasında sizin cihazınızla test edilir. Yazma işlemine elektronik imza zorunluluğu getirilebilir — imza politikası tanımlıysa imzasız yazma reddedilir.
Verinin kimin tarafından değiştirildiğini kanıtlayabilir miyiz?
Denetim kaydı hash zinciriyle tutulur; bir kaydın sonradan değiştirilmesi zinciri kırar. Kullanıcı, zaman ve işlem kayda geçer. Denetim kaydının merkezî WORM depoya aktarımı ise henüz yoktur — IEC 62443 SL-3 için açık kalan maddelerden biridir.
SCADA sunucusunu bulutta mı, idarede mi tutmalıyız?
İkisi de mümkün. Saha kumandası olan kurulumlarda sunucunun idarenin kendi ağında olmasını öneriyoruz; bulut kurulumu genelde salt izleme senaryolarında tercih ediliyor. Bulutta barındırma aylık paketleri fiyatlandırma sayfasındadır.
Kendi terfi merkezinizle deneyin
Sahadaki RTU markasını ve protokolünü söyleyin; o protokolle konuşan örnek bir terfi merkezi ekranı kuralım. Kopma senaryosunu birlikte deneriz.